ศีล ๕,ข้อปฏิบัติในสิกขาบท ๕ ข้อ

ข้อปฏิบัติในสิกขาบทสำหรับคฤหัสถ์ที่เป็นชาวพุทธศาสนา อันจะนำไปสู่อริยธรรมยิ่งๆ ขึ้นไป มี ๕ ข้อ คือ
๑. ปาณาติปาตา เวรมณี ห้ามฆ่าหรือทำลายสัตว์ที่มีชีวิตทุกชนิด
     หลักในการพิจารณาว่าจะผิดศีลข้อนี้ ต้องมีองค์ (หลัก) ๕ คือ
       ๑. สัตว์นั้นมีชีวิต
       ๒. ตนรู้ว่าสัตว์มีชีวิต
       ๓. จิตคิดจะฆ่า
       ๔. มีความพยายาม (ลงมือทำ)
       ๕. สัตว์ตายด้วยความพยายามนั้น.
     ปาณาติบาตมีประโยค (การกระทำ) ๖ คือ
       ๑. ประโยคที่ฆ่าด้วยมือตนเอง
       ๒. ประโยคที่สั่งให้คนอื่นฆ่า
       ๓. ประโยคที่ฆ่าด้วยอาวุธที่ซัดไป
       ๔. ประโยคที่ฆ่าด้วยอุปกรณ์ที่อยู่กับที่
       ๕. ประโยคที่ฆ่าด้วยวิชา
       ๖. ประโยคที่ฆ่าด้วยฤทธิ์
     ปาณาติบาตมีสมุฏฐาน ๓ คือ
       ๑.กายจิต
       ๒.วาจาจิต
       ๓.กายวาจาจิต.

     วิบาก(ผล)ของปาณาติบาตอย่างเบาที่สุด เมื่อเกิดเป็นมนุษย์ก็ทำให้มีอายุสั้น ส่วนมากมักเกิดในอบายภูมิ มีนรก, เดียรฉาน,อสูรกาย เป็นต้น.
หากเว้นจากการฆ่าสัตว์ มีผลอย่างนี้คือ ความมีอวัยวะใหญ่น้อยสมบูรณ์ มีความสูงใหญ่ มีเชาว์ว่องไว มีความนุ่มนวลความสะอาด ความกล้า มีกำลังมาก เป็นที่รักของชาวโลก มีความองอาจ ความเป็นผู้ไม่ตายเพราะศัตรู ความมีโรคน้อย ความไม่พลัดกับสัตว์สังขารที่รักที่พอใจ ความมีอายุยืน.

๒. อทินฺนาทานา เวรมณี คือเว้นจากถือเอาของที่เขามิได้ให้ หรือลักขโมยของผู้อื่น.
     หลักในการพิจารณาอทินนาทานต้องมีองค์ (หลัก) ๕ คือ
       ๑. เป็นของที่เจ้าของหวงแหน.
       ๒. รู้อยู่ว่า เป็นของที่เจ้าของหวงแหน.
       ๓. จิตคิดจะลัก.
       ๔. พยายามลัก.
       ๕. ลักมาได้ด้วยความพยายามนั้น.
     อทินนาทานนั้น มีประโยค (การกระทำ) ๖ คือ
       ๑. ลักโดยการขโมย.
       ๒. ลักโดยข่มขี่.
       ๓. ลักซ่อน.
       ๔. ลักโดยกำหนดของ.
       ๕. ลักโดยสับสลาก.
     มีสมุฏฐาน ๓ คือ
       ๑. กายจิต
       ๒. วาจาจิต
       ๓. กายวาจาจิต.

     หากเว้นจากการลักทรัพย์ มีผลอย่างนี้คือ มีความมั่งมีธนทรัพย์ ธัญญทรัพย์ โภคทรัพย์ ความเกิดโภคทรัพย์ที่ยังไม่เกิดมีความถาวรมั่นคงแห่งโภคทรัพย์ที่เกิดแล้ว ความได้ทรัพย์ที่ปราถนาอย่างฉับพลัน ความได้โลกุตรทรัพย์ ความอยู่เป็นสุข.

๓. กาเมสุมิจฉาจาร เวรมณี คือ เว้นประพฤติผิดในกาม
     หลักในการพิจารณากาเมสุมิจฉาจารา มีองค์ ๔ คือ
       ๑. มีสิ่งที่พึ่งล่วงละเมิด.
       ๒. มีจิตคิดจะเสพ.
       ๓. พยายามเข้าถึง.
       ๔. ยินดี.
     กาเมสุมิจฉาจาร มีสมุฏฐานเดียว คือ กายจิต
     เพราะอรรถว่า เว้นจากการประพฤติผิดในกาม มีผลคือ
       ความไม่มีศัตรู ความเป็นที่รักของทุกคน ความตื่นและนอนสบาย
       ความพ้นภัยในอบาย ไม่เกิดเป็นสตรี หรือเกิดเป็นคนไม่มีเพศ
       ความเป็นที่เคารพรักแห่งสตรีและบุรุษ ความมีอินทรีย์สมบูรณ์
       ความไม่มีความพลัดพรากจากสัตว์สังขารที่รัก ความไม่มีความสงสัย ความอยู่เป็นสุข.

๔. มุสาวาทา เวรมณี เว้นจากการพูดเท็จ ความพยายามทางวาจา หรือความพยายามทางกายอันทำลายประโยชน์ ของบุคคลผู้มุ่งกล่าวให้ขัดแย้งกัน ชื่อว่า มุสา. ก็เจตนาอันให้ตั้งขึ้นด้วยความพยายามทางกายหรือทางวาจาที่มุ่งจะกล่าวให้คลาดเคลื่อนเป็นอย่างอื่น ของบุคคลอื่น โดย
ประสงค์จะกล่าวให้คลาดเคลื่อน ชื่อว่า มุสาวาท.
     หลักในการพิจารณามุสาวาทมีองค์ (หลัก) ๔ คือ
       ๑. เรื่องไม่จริง (แท้).
       ๒. จิตคิดจะพูดให้คลาดเคลื่อน.
       ๓. ความพยายามเกิดจากจิตคิดจะพูดให้คลาดเคลื่อนนั้น.
       ๔. คนอื่นรู้เรื่องนั้น.
       ประโยคของมุสาวาทมีอย่างเดียว คือสาหัตถิกปโยคะเท่านั้น.
       มุสาวาทนั้นพึงทราบโดยการกระทำกิริยาของผู้กล่าว ให้คลาดเคลื่อนด้วยกาย หรือด้วยของเนื่องด้วยกาย หรือด้วยวาจา. ถ้าบุคคลอื่นรู้เนื้อความนั้นด้วยกิริยานั้น เจตนาอันตั้งขึ้นด้วยกิริยานี้ ย่อมผูกพันโดยกรรมที่เป็นมุสาวาทในขณะนั้นทีเดียว.
       เว้นจากการพูดเท็จ มีผลคือ ความเป็นผู้พูดวาจาไพเราะสละสลวย ความมีฟันเรียงเรียบและสะอาด ความมีปากมีกลิ่นดังดอกอุบล ความมีคนใกล้ชิดเชื่อฟังดี ความมีวาจาที่เชื่อถือได้ ความมีลิ้นอ่อนแดงบางเสมือนดอกโกมลและอุบล ความไม่ฟุ้งซ่าน.

๕. สุราเมรยมชฺชปมาทฏฺานา เวรมณี เว้นจากของเมา คือสุราเมรัยอันเป็นที่ตั้งแห่งความประมาท;
     การดื่มน้ำเมา อันเป็นที่ตั้งแห่งความประมาท มีองค์ ๔ คือ
       ๑. ของมึนเมามีสุราเป็นต้น อย่างใดอย่างหนึ่ง.
       ๒. จิตคิดอยากจะดื่มของมึนเมา.
       ๓. ความพยายามเกิดแต่จิตนั้น.
       ๔. ดื่มเข้าไปในลำคอ.
     สุราเมรยมัชชปมาทัฏฐาน มี ๒ สมุฏฐาน คือกาย และกายจิต.
     เว้นจากการดื่มของมึนเมา มีผลดังนี้ ความมีปฏิญาณได้ฉับพลันในกรณียกิจทั้งปวง ความมีสติมั่นคงทุกเมื่อ ความไม่เป็นคนบ้า ความมีญาณ ความไม่โง่ ความไม่มัวเมา ความไม่ประมาท ความไม่หลง ความไม่โกรธ ความมีปัญญามาก ความเป็นบัญฑิต ความไม่โกรธ ความมีหิริ ความมีโอตตัปปะ ความมีความเห็นตรง ความมีปัญญามาก ความมีความรู้ ความฉลาดในสิ่งที่เป็นประโยชน์และไม่เป็นประโยชน์.

#ขุทฺทก.อ. ๓๖-๔๑